stack

/خانه /فروشگاه   /ثبت نام   /فراموشی رمز      

شما هنوز وارد سیستم نشده اید

HyperLink

1396/08/27,20:55:32



HyperLink
HyperLink





فعالیت های موسسه فرهنگی سرای فردوسی

-30046

 

 گزارشی از رونمایی« صد سال عشق مجازی» در مؤسسه فرهنگی سرای فردوسی

بیست و هفتم آبان ماه 1395

 

 

همزمان با هفته کتاب  و درست در روزی که وزیر و معاون و مسئولان دیگر برای ترویج کتابخوانی  مشغول کتاب گردی بودند، در«سرای فردوسی» درمشهد، کتابی ارزشمند از دکترمحمود فتوحی، استاد دانشگاه فردوسی رونمایی شد. جلسه ای که به دلیل استقبال خوب شاید سرای فردوسی تا این روز به خود ندیده بود؛ ازیوسف امینی، معاون فرهنگی اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی خراسان تا استادان دانشگاه و شاعران ودیگرعلاقه مندان. مکتب وقوع و طرز واسوخت در شعر فارسی قرن دهم، پژوهش محققانه دکتر فتوحی در« صد سال عشق مجازی» است که انتشارات سخن منتشر کرده است و در این جلسه در باره آن گفت و گو شد.

میاندار این جلسه دکترمهدی زرقانی، استاد دانشگاه فردوسی بود که ضمن تشکر از دکتر یاحقی برای برگزاری این جلسات که چراغ نقد کتاب را درمشهد روشن نگه داشته است، ازمنتقدان و شاعران و نویسندگانی یاد کرد که درمشهد وجود دارند ولی به دلیل کمبود چنین جلساتی برای نقد به دیگر شهرها دعوت می شوند.

دکتر زرقانی سپس گذری کرد به کارنامه پژوهانه دکتر فتوحی و گفت: دکتر فتوحی در سال 76 با انتشار کتاب« نقد خیال» خود را به جامعه ادبی معرفی کرد که درآن کتاب 4 رگه اصلی دیده می شود؛ سبک هندی، نقد ادبی، مباحث بلاغی و یک رویکرد تاریخی. می توان گفت دیگر آثاری که ایشان منتشر کرده اند درحقیقت همان مباحث بود که گسترده ترشد. پس ازآن ایشان به این نکته رسیدند که باید مباحث ادبی را در حوزه زبان شناسی دنبال کنند از این رو به سراغ سبک شناسی رفتند که نقطه تلاقی زبان شناسی و ادبیات است وحالا گویا دوباره با« صد سال عشق مجازی» به نقطه اول برگشتند، یعنی شعر دوره صفوی و نقد و نظریه شعراین دوره. البته دو کتاب دیگر در دست تالیف دارند مرتبط با همین مباحث که مربوط به قرن یازده ودوازده است ونخستین پرسش را اینگونه مطرح می کنم که انگیزه ایشان از اینکه سراغ این کتاب رفتند چه بود؟ به ویژه که ایشان همیشه زمانی سراغ کاری می روند که برایشان دغدغه شده باشد. به خصوص مراد من بحث های گفته نشده ای است که این کتاب در بستر آنها تولید شده است.

 

دکتر فتوحی: من به طور جدی از سال 1370 به این دوره پرداختم و هرچه زمان گذشت برمجهولات آن بیشتر واقف شدم و بیشتردرمن پیچید. انگیزه من ازپرداختن به این بحث برمی گردد به پرسشی که خودم داشتم وآن پرسش این بود که آیا صفویه در شعر وهنر هم نمودی داشت. عموم محققان از جمله علامه قزوینی می گویند پس از جامی اتفاق خاصی در ادبیات نیفتاد . گزاره هایی هم  که درباره این دوره داریم گزاره هایی کلی است. پرسش این بود که آیا واقعا اتفاقی نیفتاده است و چه تاثیری درشعر گذاشته است. وقتی وارد دوره شدم یعنی نزدیک به 25 سال-  دیدم در دوره صفویه مولانا و حافظ نیستند و صدای آنها شنیده نمی شود حتی با تذکره هایی روبه رو می شوید که نامی از شاعران دوره پیش ازخود نمی آورند. حس کردم اتفاقی افتاده است و یافتن پاسخی برای این پرسش انگیزه من برای نوشتن این کتاب شد.

 دکترزرقانی: قبل از شما دیگرانی هم در باره مکتب وقوع نوشته اند. از معروف ترین آنها مکتب وقوع گلچین معانی است. حتما در کتاب شما وجه تمایزی وجود دارد که تکرارمطالب قبلی نباشد. به خصوص که درکارهای شما همیشه نقطه نظراتی متفاوت می بینیم که در کارهای قبلی نیست. خودتان چه نظری دارید؟

دکتر فتوحی: البته از آثار قبلی فقط کتاب احمد گلچین معانی بیشتر درباره وقوع صحبت کرده است.ایشان کتاب مبسوطی نوشتند با 800 صفحه که 63 شاعر وقوعی را معرفی کردند که گردآوری از تذکره هاست. وجه تمایز کتاب من با این کتاب این است که من از درون مکتب وقوع گزارش می دهم. یعنی 1000 بیت وقوعی را از 26 دیوان . بعد این ابیات را تقسیم بندی موضوعی کرده ام که حدود 15موضوع است. نکته دوم اینکه وقوع را به مثابه یک  گفتمان در نظر گرفتم. 6 جریان در قرن دهم به موازات هم پیش می روند که می شود مکتب وقوع.

من معتقدم تاریخ ادبیات را باید حلقوی نوشت نه خطی. در هر دوره ای حلقه هایی داریم که  ممکن است درتعارض با حلقه هایی در همان دوره باشد که اگرآنها را نبینیم نمی توانیم داوری درستی داشته باشیم.

دکتر زرقانی: نکته  دیگری که خواننده می خواهد بداند این است که شما چه رویکردی را دراین کتاب انتخاب کرده اید و نیز متغیر های این رویکرد چیست؟

دکتر فتوحی: من در مقدمه از چهار اصطلاح یاد کردم که از آنها بهره گرفته ام. معتقدم مطالعات سبکی باید در اولویت قرارگیرد و فردیت متن جست وجوشود که رویکرد سبک شناسانه می تواند ما را به این هدف برساند. خوشبختانه در مکتب وقوع تفرد سبکی وجود دارد. یعنی 400 شاعر یک جور حرف می زنند. چون استعاره حذف شده است. استعاره در ادبیات محمل سبک سازی شعر است. سبک شناسی به من این اجازه را داد که بگویم 400 شاعر یک حرف می زنند. اصطلاح دیگر تبار شناسی است. یعنی ما باید اصالت یک مفهوم را جست و جو کنیم. من دراین کتاب اصالت واژه و مفهوم وقوع را تبار شناسی کرده ام. مثلا پیش از این کتاب همه فکرمی کردند «واسوخت» یک واژه هندی است  و به شعری می گفتند که نفرت ازمعشوق را می رساند، در حالی که طراح آن محتشم است که آن را 5 بار می آورد. اصطلاح دیگر تحلیل محتواست . شعر وقوع شعر محتواست نه صورت. یک روش دیگر گفتمان است که تلاش کردم وقوع را به مثابه گفتمان نگاه کنم. بنابراین رویکرد من برگرفته از چهار گفتمان است.

دکتر زرقانی: دال مرکزی گفتمان وقوع از نظر شما چیست؟

دکتر فتوحی: خود کلمه وقوع را من دال مرکزی می دانم. این وقوع چند کلمه مشابه دارد مثل « واقع» که محتشم دارد. راست گویی  و وقوع و واقعی بودن همان دال مرکزی است. وجه تمایزش با شعر قبل همین است. اینها رمز صوفیانه را حذف می کنند و مفاهیم دیگری که در اطراف این دال می نشیند. ازرازهای متافیزیکی خبری نیست و آنچه هست واقعیت است. درشعرها لایه دوم را نمی بینید و بیان جزییات تجربه عاشقانه پیرامون همین دال مرکزی است. البته من از درون غزل سخن می گویم نه تذکره ها و بیرون که از فسق و فجور سخن می گویند.

دکتر زرقانی: چگونه است که در کتاب یک جا از 45 شاعر وقوعی نام می برید و درجایی دیگر400شاعر. آیا این به آن معناست که شما یک بوطیقایی برای شعر وقوع تعریف کرده‌اید که شاعران دیگری را هم در آن گنجانده‌اید؟

دکتر فتوحی: 45 نفر را پیدا کردم که  تذکره ها آن ها را شاعر وقوعی گفته اند ولی من  شاعران دیگری دیدم که شعر وقوعی دارند یعنی حدود 2460 نفر شناسایی کردم که در این دوره زیسته اند که از بین این ها 400 نفر شعر وقوعی داشتند.

دکتر زرقانی: وقتی از شاعر وقوعی صحبت می کنید واحد متنی شما چیست؟ بیت است یا غزل؟

دکتر فتوحی:نکته دقیقی است. در باب شعر فارسی متن مشکوک ترین نکته است مثلا متن خیام یک رباعی است یا چند رباعی...معمولا باید غزل یک متن باشد . گرچه در سبک هندی متفاوت و بیشتر بیت است.

 نیم ساعت آخرجلسه هم به پرسش و پاسخ گذشت.

 

 

نویسنده : علیرضا حیدری، روزنامه نگار








HyperLink
HyperLink

HyperLink
HyperLink


ورود به پنل کاربری
نام کاربری :  
رمز عبور :  
شما وارد سیستم نشده اید
رمز عبور را فراموش کرده ام
ثبت نام جدید





         







در حال بروز رسانی سایت55


تمام حقوق مادی و معنوی این وب سایت متعلق به موسسه فرهنگی و هنری سرای فردوسی می باشد
طراحی و پیاده سازی : باتیس